Oorlogsdreiging in Europa

De val van de muur in 1989 staat me nog altijd voor ogen. Ik herinner me de beelden op de beeldbuis alsof het gisteren was: mensen die dansten op de Berlijnse Muur, wildvreemden die elkaar huilend in de armen vallen, en de doffe klappen van pikhouwelen die het beton van de geschiedenis braken. Het was het einde van de angst, dachten we. De Koude Oorlog was voorbij, de vrijheid had gewonnen.

Het einde van de Sovjet-Unie kreeg in 1991 een zichtbaar en dramatisch gezicht bij het Witte Huis in Moskou, het gebouw waar het parlement van de Russische deelrepubliek zetelde. In augustus van dat jaar pleegde een groep conservatieve communistische leiders een mislukte staatsgreep tegen president Michail Gorbatsjov, omdat zij de hervormingen en de uiteenvallende Unie wilden stoppen. Duizenden inwoners van Moskou verzamelden zich rond het Witte Huis om de democratisch gekozen Russische president Boris Jeltsin te steunen. Jeltsin sprak de menigte toe vanaf een tank en riep op tot verzet tegen de coupplegers. Na drie dagen stortte de coup in. Het gezag van de Communistische Partij was zwaar beschadigd en de onafhankelijkheidsbewegingen in de Sovjetrepublieken kregen nieuwe kracht. Op 26 december 1991 hield de Sovjet-Unie officieel op te bestaan. Het Witte Huis bleef daarmee een belangrijk symbool van de politieke omwenteling die het einde van een supermacht inluidde.

Niet lang daarna, in 1991, volgde de genadeklap voor het communistische blok: het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Het machtige rode imperium implodeerde zonder dat er een schot voor hoefde te worden gelost. We dompelden ons onder in het optimisme van de jaren negentig. Grenzen gingen open, de welvaart steeg, en de Europese Unie breidde zich vol vertrouwen uit naar het oosten.

Maar terwijl wij vierden, ontstond er in de schaduw van het gevallen Kremlin een diepe rancune. In het vacuüm van de Russische chaos stond in 1999 een voormalig KGB-agent op: Vladimir Poetin. Voor hem was de val van de Sovjet-Unie niet het begin van de vrijheid, maar de "grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw". Achter zijn kille, ondoorgrondelijke blik broeide een obsessie: de gedachte aan het herstel van Groot-Rusland. Hij wilde de geschiedenis terugdraaien en de verloren glorie van het tsarenrijk en de Sovjet-Unie in ere herstellen.

Terwijl Rusland zich hergroepeerde en zijn grip op de samenleving verstevigde, raakte West-Europa in de ban van luxe en zelfgenoegzaamheid. Het verval van Europa hield gelijke tred met onze naïviteit. We bezuinigden onze legers weg tot op het bot, sloten onze ogen voor waarschuwingssignalen en maakten onszelf economisch volkomen afhankelijk van goedkoop Russisch gas. We dachten dat handel vrede bracht, maar we financierden onbewust onze eigen kwetsbaarheid.

De harde ontwaking kwam in fasen, maar we wilden het nog steeds niet echt zien. In 2014 volgde de inval op de Krim, een brutale annexatie die we afdeden met sancties die achteraf gezien slechts speldenprikken bleken. En toen, in februari 2022, viel het masker definitief af met de grootschalige invasie van Oekraïne. De beelden van brandende steden en vluchtende gezinnen brachten de horror van totale oorlog terug op het Europese continent. Het was geen lokaal conflict; het was de bloedige openingsfase van Poetins heroveringstocht.

Mensen kijken naar de overblijfselen van Russische militaire voertuigen op een weg in de stad Bucha, vlakbij hoofdstad Kiev.

De grootschalige Russische inval in Oekraïne begon op 24 februari 2022 en markeerde de grootste militaire agressie op het Europese continent sinds de Tweede Wereldoorlog. De aanval werd uitgevoerd vanuit meerdere richtingen—Rusland, Wit-Rusland en de geannexeerde Krim—en richtte zich in de beginfase zelfs op de hoofdstad Kiev. Hoewel de inval door Rusland werd gepresenteerd als een "speciale militaire operatie", resulteerde dit in een slepende, bloedige loopgraven- en uitputtingsoorlog die zich inmiddels ook deels op Russisch grondgebied afspeelt. 

De reactie van de westerse bondgenoten via de Europese Unie en de NAVO is historisch eensgezind en ingrijpend.

 Charles Michel, Volodymyr Zelensky, and Ursula von der Leyen

🇪🇺 De reactie van de Europese Unie (EU)

De EU reageerde direct met harde politieke, economische en humanitaire maatregelen:

• Economische sancties: De EU heeft een ongekende reeks sanctiepakketten ingevoerd (inmiddels meer dan 20 opeenvolgende pakketten). Deze richten zich onder andere op de Russische financiële sector, de export van cruciale technologieën en het Russische militaire complex. [1, 2]
• Afgiften van Russische energie: Om de Russische oorlogskas te treffen, heeft de EU haar afhankelijkheid van Russisch gas drastisch afgebouwd: het importaandeel daalde van 40% in 2021 naar slechts 15% in 2023. [1]
• Financiële en militaire steun: De EU en haar lidstaten leveren miljarden aan financiële, humanitaire en voor het eerst in de geschiedenis van de EU ook rechtstreekse militaire steun aan een land in oorlog. [1, 2]
• Opvang van vluchtelingen: De EU activeerde de Richtlijn Tijdelijke Bescherming, waardoor miljoenen Oekraïense ontheemden direct recht kregen op opvang, werk en onderwijs binnen de EU-lidstaten

🪖 De reactie van de NAVO

Als militair bondgenootschap heeft de NAVO haar strategie fundamenteel aangepast om escalatie te voorkomen en het eigen grondgebied te beschermen:

• Versterking van de Oostflank: De NAVO heeft haar militaire aanwezigheid in Oost-Europa (zoals in de Baltische staten, Polen en Roemenië) direct na de inval massaal opgeschaald met tienduizenden extra troepen onder direct NAVO-bevel.
• Geen directe militaire inmenging: Om een directe wereldoorlog of nucleair conflict met Rusland te vermijden, weigert de NAVO als organisatie om eigen troepen naar Oekraïne te sturen of een no-flyzone boven het land af te dwingen.
• Coördinatie van wapenleveranties: Hoewel de NAVO zelf geen dodelijke wapens levert, coördineren de individuele NAVO-bondgenoten via internationale overlegstructuren (zoals de Ramstein-groep) de levering van zware wapens, luchtverdedigingssystemen, munitie en training aan het Oekraïense leger.
• Uitbreiding van het bondgenootschap: De Russische agressie leidde tot een historische koerswijziging in Noord-Europa. Zowel Finland als Zweden gaven hun decennialange neutraliteit op en traden officieel toe als NAVO-lidstaten om hun eigen veiligheid te garanderen. 

Nu schrijven we het najaar van 2026. De waarschuwende woorden van generaals en inlichtingendiensten overal in Europa zijn niet langer abstract. De oorlogsindustrie in het Oosten draait op volle toeren en de retoriek uit Moskou wordt met de dag agressiever. De geschiedenis is in een angstaanjagende stroomversnelling geraakt. De hoopvolle euforie die ik in 1989 voelde, heeft plaatsgemaakt voor een ijzingwekkend besef: de cirkel is rond, en we staan vandaag de dag onmiskenbaar aan de vooravond van een rechtstreekse oorlog met Rusland.

De gevolgen van oorlog voor Nederland

🔍 Kritiek op Trumps benadering

Critici, waaronder veel Europese leiders, Oekraïense functionarissen en een deel van de Amerikaanse politiek (zowel Democraten als traditionele Republikeinen), uiten felle kritiek op zijn koers: 

• Dieseldeal en sanctieverlichting: Onlangs ondertekende de regering-Trump een omstreden overeenkomst met Putin om de sancties op Russische diesel tijdelijk op te schorten tot april 2027 om de hoge brandstofprijzen in de VS te drukken. Critici noemen dit een "geschenk aan Putin" dat de Russische oorlogskas spekt. Zeven Amerikaanse senatoren gaven aan dat deze deal mogelijk in strijd is met de wet.
• Druk op Oekraïne: Trump heeft openlijk verklaard dat Oekraïne "een nieuwe president nodig heeft". Hij gaf Volodymyr Zelensky de schuld van de hoge Amerikaanse dieselprijzen, omdat Oekraïne systematisch Russische olieraffinaderijen bombardeert om de Russische economie te verzwakken. De VS dreigde zelfs met het opschorten van inlichtingendeling en wapenleveranties als Oekraïne deze aanvallen doorzet.
• Eenzijdige diplomatie: Trump kondigde onlangs via sociale media een "energie-staakt-het-vuren" aan tussen Rusland en Oekraïne. Zelensky reageerde dat dit "nieuws voor hem" was en dat hij niet vooraf was geconsulteerd, terwijl de Russische drone-aanvallen op de Oekraïense energie-infrastructuur ondertussen gewoon doorgingen.

De toespraak van de Amerikaanse opperbevelhebber van de NAVO, generaal Alexus Grynkewich, is vanaf 13.00 uur live te volgen via de NOS-app en NOS.nl. NOS-correspondenten Kysia Hekster (NAVO) en Christiaan Paauwe (Oost-Europa) leggen in de stream uit wat de toespraak zo bijzonder maakt.

Hoe Rusland te verslaan? Topmilitair NAVO geeft antwoord in zeldzame toespraak

Hoe verslaat de NAVO Rusland als dat land het militaire bondgenootschap aanvalt? De militair commandant van de alliantie geeft vanmiddag het antwoord op een veiligheidstop in Warschau.De aankondiging van zijn verhaal belooft niets minder dan een 'overwinningstheorie' op de Russen. Want de titel luidt: 'De theorie van de overwinning: hoe bereiken we militair succes tegen Rusland door afschrikking en verdediging?'Volgens nieuwssite Bloomberg staat erin dat de NAVO een Russische aanval snel wil afslaan met kunstmatige intelligentie en grote hoeveelheden drones. Ook grondtroepen zouden ingezet moeten worden om een invasie te stoppen en de Russische commandostructuur te vernietigen.

De toespraak komt op een spannend moment. Steeds vaker zien Europese landen 'hybride aanvallen' waarvan vermoed wordt dat de Russen erachter zitten. Die aanvallen zijn ook steeds ernstiger. Het gaat om brandstichting bij munitiedepots met wapens voor Oekraïne, sabotage op het spoor, al dan niet bewapende drones die opduiken of hacks. Westerse veiligheidsdiensten zien het aantal aanslagen razendsnel toenemen.

Paniek is het doel

De aanvallen hebben als doel paniek te zaaien en de steun aan Oekraïne te verkleinen. Voor de NAVO is het moeilijk reageren op dit soort aanvallen die niet 'erg' genoeg zijn om voluit terug te slaan, zoals bedoeld in het beroemde artikel 5 van de NAVO ("een aanval op één is een aanval op allen"). Bovendien is het vaak moeilijk te bewijzen dat de Russen er inderdaad achter zitten. Inmiddels is een discussie losgebarsten over de term 'hybride aanvallen'. "We moeten daarmee stoppen", zegt bijvoorbeeld de buitenlandminister van Estland. Volgens hem zijn het terreuraanslagen en sabotage-aanvallen die neerkomen op 'een soort van oorlog'. Op het hoofdkwartier in Brussel klinkt terughoudendheid. We moeten ons niet laten provoceren, het hoofd koel houden en Oekraïne blijven steunen, is de gedachte.

Toch is het nu blijkbaar tijd voor een publiek NAVO-antwoord aan de Russen. Het komt uit de mond van militair commandant van de NAVO Alexus Grynkewich, een Amerikaanse viersterrengeneraal. Zo bekend als NAVO-topman Mark Rutte is, zo anoniem is meestal de militaire commandant, in jargon Saceur, een afkorting van Supreme Allied Commander Europe. De hoogste operationeel commandant van de alliantie is altijd een Amerikaan, de politieke topman een Europeaan.

Toespraak extra bijzonder