Operatie Pegasus was de codenaam voor twee geallieerde ontsnappingsoperaties in de herfst van 1944, kort na de Slag om Arnhem tijdens Operatie Market Garden. Na de mislukte geallieerde opmars waren veel Britse en Amerikaanse militairen achter de Duitse linies terechtgekomen. Met hulp van het Nederlandse verzet werden zij verborgen gehouden in onder meer de Veluwe en de omgeving van Ede, Arnhem en Renkum. Tijdens Operatie Pegasus I, in de nacht van 22 op 23 oktober 1944, wisten ongeveer 138 mannen de Neder-Rijn over te steken naar bevrijd gebied. De groep werd begeleid door verzetsmensen en bereikte geallieerde troepen aan de zuidelijke oever. Deze operatie was een belangrijk succes voor het verzet en de ontsnappingslijnen in Nederland. Een tweede poging, Operatie Pegasus II, vond plaats in de nacht van 18 op 19 november 1944. Daarbij probeerde opnieuw een grote groep ondergedoken geallieerde militairen de rivier over te steken. De operatie werd echter ontdekt en liep grotendeels mis: slechts een klein aantal mannen bereikte de overkant, terwijl anderen werden gevangengenomen of moesten terugkeren. Operatie Pegasus laat zien hoe groot de risico’s waren die verzetsmensen, burgers en geallieerde militairen namen om gevangenschap te ontlopen en contact met bevrijd Nederland te herstellen.
Op zaterdag 2 november 2019 deelgenomen aan een battlefieldtour georganiseerd door Platform Militaire Historie Ede met als thema: Operatie Pegasus II
Platform Militaire Historie Ede houdt zich bezig met de roemrijke militaire historie van Ede, waaronder de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, waarbij het verzet van Ede een belangrijke rol heeft gespeeld tijdens de oorlog. Zij slaagde er in de bemanning van neergestorte geallieerde vliegtuigen uit handen van de Duitse bezetter te houden en via een zogenaamde pilotenlijn te laten ontsnappen naar Engeland. Na de terugtrekking van de Britse en Poolse militairen uit de perimeter van Oosterbeek tijdens operatie Berlin in de nacht van 25 op 26 september 1944 bleven talrijke Britse militairen achter en zwierven over de Veluwe. Ze verborgen zich in schuren en holen of vonden onderdak op boerderijen en in woonhuizen, met alle risico's van dien.
Rechts het onderduikadres van generaal Hackett bij zusters De Nooy in Ede. Daar ontving hij verzorging en bescherming, ondanks de voortdurende dreiging van Duitse controles. Het onderduikadres is een belangrijk voorbeeld van de moed en betrokkenheid van inwoners van Ede tijdens de bezetting.
De battlefieldtour Pegasus 2 begint met een inleiding en Powerpointpresentatie in De Smederij, gebouw 27 op de voormalige Arthur Koolkazerne. Het monumentale gebouw uit 1908 kent een fraaie, militaire geschiedenis en is gelegen naast de paardenstallen en bijhorende magazijnen. 'De Smederij' bevatte een werkplaats voor de zwaardveger en twee werkplaatsen voor de hoefsmeden (smidse), met een beslagloods voor de beide eskadrons Huzaren die in de cavaleriekazerne waren gehuisvest.
Een voorbeeld van het verborgen houden van Britse militairen door het verzet in Ede is generaal Hackett die ondergedoken zat bij de zusters De Nooy in Ede. In 1944 heeft Hackett het commando van 4de Britse parachutistenbrigade tijdens Operation Market Garden. Hij wordt op 18 september 1944 warm ontvangen als hij, met zijn 4e Britse parachutistenbrigade, landt op de Ginkelse hei.
Tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 heeft de Britse legerarts Alexander Lipmann-Kessel het leven van brigadegeneraal John Hackett gered met een zeer gecompliceerde noodoperatie.
De belangrijkste details van deze gebeurtenis:
- De situatie: Generaal Hackett raakte tijdens de gevechten zwaargewond aan zijn buik en darmen. Hij werd binnengebracht in het St. Elisabeths Gasthuis in Arnhem.
- De weigering: Een Duitse SS-arts (Skalka) beoordeelde de situatie als hopeloos en stelde voor om Hackett een dodelijke morfinespuit ("verlossend spuitje") te geven. Lipmann-Kessel weigerde dit pertinent en besloot het risico te nemen om direct te opereren.
- De operatie: Onder uiterst primitieve en moeilijke omstandigheden slaagde Lipmann-Kessel erin de granaatsplinters te verwijderen en de geperforeerde darmen te hechten. Andere artsen spraken later van een chirurgisch wonder.
Door Piet Kruyff, wordt Hackett tien dagen later uit het ziekenhuis 'ontvoerd'. Hij krijgt onderdak in Ede, in de Torenstraat 5, bij vier oudere 'tantes' De Nooij: de ongetrouwde zusters Mien, Anna en Cor en de weduwe Rie Snoek-de Nooij. Hij zal er ruim vier maanden blijven tot hij in staat is op de fiets de weg naar de Britse linies te vinden. Met een persoonsbewijs van 'meneer van Dalen' op zak en het 'SH'-speldje voor doven en slechthorenden op zijn revers, maakte Hackett, aan de arm van een van de zusters, elke avond steeds langere wandelingen om zijn conditie te verbeteren. Op 30 januari 1945 fietst hij door de sneeuw naar Sliedrecht, een tocht van zo'n 85 kilometer. Bij een overnachtingsplek halverwege de tocht, ontmoet Hackett tot zijn grote verbazing en vreugde ook Lipmann-Kessel, de Britse arts die zijn leven gered heeft in het Arnhemse ziekenhuis. Ook Lippman-Kessel is met hulp van het verzet ondergedoken en op weg naar bevrijd gebied.Vanuit Sliedrecht wordt Hackett een paar dagen later door mensen van het verzet overgezet over de rivier De Merwede. De overkant van het water is bevrijd gebied.
"I Was a Stranger" is een boek van generaal Sir John Hackett dat in het Nederlands is vertaald als Ik ben een vreemdeling geweest.
Over het boek
- Onderwerp: Het persoonlijke verhaal van generaal Hackett over de Slag om Arnhem in september 1944.
- Verhaal: Hij raakte ernstig gewond, onderging een zware operatie in het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Arnhem en wist te ontsnappen. Daarna dook hij maandenlang onder bij het Nederlandse verzet in Ede voordat hij in de Biesbosch de rivier De Merwede wordt overgezet naar bevrijd gebied.
- Titel: De titel komt uit de Bijbel ("Ik was een vreemdeling en gij hebt mij gehuisvest"), refererend aan de hulp die hij kreeg van de Nederlandse burgers en het verzet.
Na afloop van de mislukte operatie Market Garden werd het rondzwerven van grote groepen Britten over de Veluwe steeds meer een probleem. Zowel voor hen die onderdak verschaften als de Britten zelf. Uiteindelijk vond operatie Pegasus plaats. Major Airey Neave was tijdens de Tweede Wereldoorlog hoofd van de Britse Inlichtingendienst. In die functie was hij belast met het bieden van ontsnappingsmogelijkheden voor geallieerde militairen uit bezet gebied in West-Europa en daarom was hij mede verantwoordelijk voor de operaties
Pegasus 1 en Pegasus 2.. Operatie Pegasus 1 in de nacht van 22 op 23 oktober 1944 was een succes, waarbij meer dan 100 mensen ge vacueerd werden. In de nacht van 22-23 oktober kreeg Easy Company van het 506th Parachute Infantry Regiment, Amerikaanse 101e Luchtlandingsdivisie de opdracht de evacuatie te beveiligen door een sterke patrouille naar de noordkant van de rivier te sturen. Onder de ontsnapte militairen van Pegasus 1 bevonden zich onder andere brigadegeneraal Gerald Lathbury en luitenant ter zee Charles Douw van der Krap.
Vanwege het succes van Pegasus 1 werd besloten tot een tweede ontsnappingsoperatie waarbij het verzamelpunt bij Lunteren was en de oversteek zou worden gedaan over de Rijn bij Heteren. Ook bij deze ontsnappingspoging was het plaatselijke verzet nauw betrokken. Op 16 november worden de airbornes verzameld in een kippenschuur in Lunteren. De eerste nacht verplaatst de groep van zo n 90 personen zich naar het Wekeromse Zand, waar zij de volgende dag doorbrengen.De tweede nacht gaat de groep, via ontmoetingspunt boerderij Westerode, richting de Rijn. Daar lukt het niet om alle andere groepen te laten aansluiten. Hierdoor komt men achter te lopen op het geplande tijdschema. Ze trekken verder via het Mosselse Veld richting Planken Wambuis. Rond tien uur op die zaterdagavond besluit de Britse commandant majoor Maguire om een kortere route te nemen. Dit tegen het advies in van het Edese verzet. Bij het afslaan van de geplande route verliest hij al een deel van zijn achterhoede. Vlakbij de Hindekamp belandt de groep van nog ruim 80 man midden tussen de Duitse artillerie opstellingen. Na een Duits halt verspreidt een gedeelte van de groep zich in de struiken. Bij het verder gaan blijft de helft onwetend achter. Bij de Heidebloemlaan blijkt nog slecht 40 man aanwezig te zijn. De commandant gaat met twee gidsen terug om de rest op te halen. Wanneer de achterblijvers weer op pad gaan, worden ze opnieuw gestopt door de Duitsers. De leider van de achterblijvers, majoor Coke, antwoordt niet en de Duitsers reageren met schoten uit hun machinepistolen. Er vallen gewonden en er worden Britse soldaten, geallieerden en airbornes krijgsgevangenen gemaakt. Majoor Coke verdwaalt bij het wegkomen en arriveert s nachts bij de boerderij van Schriek. Hier is een stafkwartier van een Duitse artilleriebatterij gevestigd. De wachtpost ontdekt hem en opent het vuur. Coke overlijdt aan zijn verwondingen.
De Britse commendant majoor Maguire en zijn groep van geallieerde militairen horen dit vuurgevecht achter hen als ze op weg zijn naar de Rijksweg. Bij het oversteken daarvan volgt vijandelijk mitrailleurvuur van alle kanten. Er wordt amper teruggevochten, want het ontbreekt aan vuurkracht. Van de voorhoede zijn uiteindelijk nog 17 man bijeen, waaronder Maguire en twee Nederlandse gidsen.
Ze passeren de in aanleg zijnde Rijksweg en stoppen langs de spoorbaan. Daar worden ze in de vroege ochtend van 18 november gevangen genomen. Slechts kleine groepjes weten uiteindelijk de Rijn te bereiken. Van de 116 airbornes die begonnen aan deze tocht bereiken maar zeven personen het bevrijde gebied.
Tijdens deze tour volgen we het spoor van deze mannen, die uiteenvielen in kleine groepen. Ze liepen als het ware in de armen van de Duitsers die geschut hadden opgesteld op het Wekeromse Zand om de Betuwe waar de Amerikanen zaten te beschieten. De Britse Major Coke wist te vluchten maar werd even verderop bij een huis waarin zich een Duitse legerpost bevond, doodgeschoten. Hij ligt begraven op de Airborne Begraafplaats in Oosterbeek.
In deze woning bevonden zich Duitsers die het geschut op het Wekeromse Zand bedienden. Daar liep Major Coke heen tijdens zijn vlucht, wellicht in de hoop daar hulp te kunnen vragen. Hij werd echter door een Duitse soldaat doodgeschoten.
De verzetsstrijder Abraham du Bois was volop betrokken bij de organisatie van een tweede ontsnapping van achtergebleven parachutisten. Dat deed hij onder andere samen met Dick Kragt en Joop Piller. De voorbereiding verliep tamelijk chaotisch. Ook met de veiligheid werd onzorgvuldig omgegaan, waardoor veel buitenstaanders weet kregen van de actie. Dit leidde er toe dat een grote groep Nederlanders zich aansloot, waardoor de groep eigenlijk te groot werd. Vanuit Londen kwam bovendien het bericht dat Du Bois was ontheven van zijn leiderschapstaak met betrekking tot de crossing. Hij werd zeer tegen zijn zin vervangen door de Britse majoor Hughes Maguire.
Ontsnappingsroute Pegasus 1 en 2.
Operatie Pegasus II vond plaats in de nacht van 16 op 17 november. Mede als gevolg van de grote van de groep liepen zij al snel achter op schema. Tijdens de operatie hield Abraham Du Bois zich op bij de boerderij Westerode. De colonne onder leiding van Maguire passeerde daar, maar had toen al een ruime achterstand op het schema. Rond half elf werden de aanwezigen op de boerderij opgeschrikt door mitrailleurvuur en lichtkogels in de richting waar de groep zich moest bevinden. Op aandrang van Maguire werd een stuk van de route afgesneden, maar daardoor liepen de crossers recht op een Duitse artilleriepost af. Slechts een handvol van de deelnemers slaagde er uiteindelijk in de overkant van de Rijn te halen. De meeste deelnemers vielen in handen van de Duitsers. De geallieerden soldaten raakten in krijgsgevangenschap, maar voor Nederlandse deelnemers van de crossing waren de gevolgen veel erger. Zij werden door de bezetter doorgaans gezien als partizanen. Meerdere Nederlanders moesten hun deelname aan Operatie Pegasus II daarom met de dood bekopen.
Kort daarna arriveerde nog een groep van 24 parachutisten uit de richting van Elburg. Het plan was geweest dat zij zich bij de crossers zouden aansluiten, maar zij hadden onderweg vertraging opgelopen. De parachutisten werden tijdelijk ondergebracht in een bos achter het huis. Du Bois wist de volgende dag Dick Kragt zover te krijgen zich over deze groep te ontfermen. Zelf vluchtte hij direct naar de boerderij van de familie-Folmer aan de Nederwoudseweg in Lunteren, maar keerde regelmatig terug naar de Wester Wetering.
Evenals bij de tour Pegasus 1 op 14 oktober 2017 wordt ook nu weer gebruik gemaakt van de historische legervoertuigen van 't Gilde. We worden ondergedompeld in de sfeer van 1944 terwijl we de route volgden die de dappere mannen ook volgden tijdens hun ontsnappingspoging in november 1944. Opvallend vinden we de lange afstanden die ze te voet aflegden onder zware omstandigheden, terwijl hun lichamelijke conditie verre van optimaal was. De overlevingsdrang was heel sterk om uit handen van de vijand te blijven.
We arriveren bij boerderij Wester Wetering. In de oorlog het centrum van het verzet in Ede. Boerderij Wester Wetering werd samen met nog 300 andere boerderijen in 1940 door het Nederlandse leger in brand gestoken om een vrij schootsveld te verkrijgen. In de oorlog werd de boerderij weer opgebouwd, maar op oudjaarsdag 1944 door de Landwacht opnieuw in brand gestoken, i.v.m. onderduikers en activiteiten van het verzet. We zien hier dus de derde generatie, op een locatie met een rijke militaire historie.
Gedenksteen in de muur van boerderij Wester Wetering dat herinnert aan het afbranden van de boerderij in de meidagen van 1940. De Nederlandse leeuw ontdaan van de symbool van kracht, het schild.
Vanaf halverwege oktober 1944 functioneerde de boerderij van Aart Melis Jochemsen, de Wester Wetering als hoofdkwartier van het Edese verzet. De boerderij beschikte over twee goede schuilplaatsen. Een gierput die was afgedekt met een hooischuur functioneerde als wapenopslag. Ook kon er met wapens worden geoefend. Onder andere Derk Wildeboer, Marten Wiegeraadt en Piet Rombout werkten vanaf de boerderij. Vanaf eind oktober vond ook de geheim agent Abraham du Bois onderdak op de boerderij.
Een maand later vond Operatie Pegasus 2 plaats. Deze actie liep helemaal in het honderd. De meeste deelnemers werden gepakt, verschillende van hen moesten het met de dood bekopen. Een van de deelnemers die werd aangehouden was zuster Den Hartog. Zij vertelde de Duitsers over Abraham du Bois die de actie had geleid en zijn waarschijnlijke verblijfplaats. De Sicherheitsdienst stuurde de V-M n Johnny de Droog naar de boerderij om contact te maken met Du Bois. Zodoende werd deze op 2 december 1944 aangehouden op de boerderij van Jochemsen. Jochemsen zelf had zich verborgen in een geheime schuilplaats. Op het moment van arrestatie was ook de verzetsman Henk Wildenburg aanwezig. Hij liet zich gewoon zien aan de Duitsers en deed alsof hij alleen melk kwam halen. Wildenburg werd toch gearresteerd en bracht de rest van de oorlog in gevangenschap door. Samen met Wildenburg en Du Bois werden nog een knecht en onderduiker aangehouden.
De Droog hield vol dat hij Jochemsen op het erf had zien lopen, maar het Nederlandse detachement SS'ers dat de boerderij doorzocht kon hem nergens vinden. Pas laat in de avond kon Jochemsen zijn schuilplaats verlaten en trok met zijn familie naar Renswoude. De boerderij van Jochemsen werd door de Duitsers gesloopt en op 31 december 1944 werden de restanten in brand gezet. Na de oorlog werd de boerderij voor de derde keer herbouwd. Van de Amerikaanse overheid ontving Jochemsen in 1947 de Medal of Freedom.
Het Wekeromse Zand
Het Wekeromse Zand speelde tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijke en tragische rol als schuilplaats voor onderduikers en als toneel van een mislukte wapendropping.
Operatie Pegasus II (November 1944)
Na de mislukte Slag om Arnhem doken veel geallieerde militairen onder op de Veluwe.
- Na de succesvolle ontsnappingsoperatie Pegasus I werd in november 1944 Pegasus II opgesteld.
- Een grote groep geallieerde militairen en verzetsmensen hield zich overdag schuil in de bospercelen rond het Wekeromse Zand in afwachting van de oversteek over de Rijn.
- Door verraad en Duitse patrouilles liep deze poging grotendeels mis.
De fatale wapendropping bij de Keuenklep (Maart 1945)
- Begin maart 1945 vond er bij de Keuenklep (een veldje aan de rand van het Wekeromse Zand) een succesvolle wapendropping plaats voor het lokale verzet.
- Een tweede dropping op 8 maart 1945 liep fataal af. Door een verandering in de wind kwamen de voorraden deels in de bomen terecht en een oplettende landwachter alarmeerde de Duitse bezetter.
- De Duitsers omsingelden het gebied en pakten circa twintig verzetsmensen op. Zestien van hen werden op 20 maart 1945 gefusilleerd.
Herinnering in het landschap
- Immenweg bij het Wekeromse Zand herinneren een bankje en een gedenksteen aan deze fatale wapendropping en de omgekomen verzetsmensen.
Opname gemaakt vanuit de laadbak van de GMC truck. We rijden naar het Wekeromse Zand.
Aankomst bij de toegang tot het Wekeromse Zand.
Het Wekeromse Zand. Een prachtig natuurgebied.
Onze battlefieldtour groep op het Wekeromse Zand. Daar hielden zich reeds Britse militairen verborgen en de groep op weg naar de Rijn moest een lange afstand van 20 kilometer overbruggen en moest zich daarom overdag ook schuil houden op het Wekeromse Zand om de volgende nacht verder te kunnen trekken.
Schuilplaats De Zeven Berken (ook wel het schuilbivak genoemd) was een verborgen onderduiklocatie en verzamelplaats in het natuurgebied Het Wekeromse Zand tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Historische betekenis en de Pegasus-operaties
De schuilplaats speelde een cruciale rol in de nasleep van de mislukte geallieerde luchtlandingen tijdens Operatie Market Garden (september 1944).
- Schuilplaats voor geallieerden: Na de Slag om Arnhem zochten honderden gestrande Britse parachutisten (Airbornes) en neergestorte geallieerde piloten een veilig heenkomen op de Veluwe. Grote groepen van hen werden door het Nederlandse verzet verborgen in provisorische schuilplaatsen in de bossen, waaronder bij De Zeven Berken in het Wekeromse Zand.
- Betrokkenheid lokale bewoners: Lokale verzetsmensen en omwonenden hielpen de militairen te voet te gidsen door het verraderlijke zand- en bosgebied richting de Rijn. De zonen van de familie Kerkhoven, de toenmalige eigenaren van het Wekeromse Zand die op het nabijgelegen landhuis De Olde Plak woonden, hielpen hier actief aan mee. Deze ontsnappingsroute liep rechtstreeks vanaf Meulunteren via het Wekeromse Zand en de Ginkel naar de rivier. Pegasus II werd echter door de Duitse bezetter ontdekt, wat leidde tot veel arrestaties.
De locatie vandaag de dag
Tegenwoordig is het Wekeromse Zand een beschermd natuurgebied in beheer van Geldersch Landschap & Kasteelen. Hoewel er van het oorspronkelijke, provisorische schuilbivak weinig tastbaars meer over is, herinnert de nabijgelegen poel (Poel bij schuilbivak de Zeven Berken) nog altijd aan deze historische plek.
Wie het gebied wil bezoeken om de geschiedenis op te snuiven, kan parkeren bij de Wandelparkeerplaats Wekeromse Zand aan de Hoeverweg. Vanaf daar lopen gemarkeerde wandelroutes langs de indrukwekkende zandverstuivingen en historische locaties.
Het schuilvak in het Wekeromse Zand
Poel bij schuilbivak de Zeven Berken Wekeromse Zand
In de tweede nacht loopt de groep naar Westerrode, waar een tweede groep zich aansluit. Het geheel bestaat dan uit 116 man.
Op de plek waar destijds boerderij Westerode stond krijgen we thee van het verzet uit emaille theekroes.
We krijgen 'thee van het verzet' op de locatie waar voorheen boerderij Westerode stond. Daar krijgt onze tour een bijzondere dimensie toen deelnemers die familie waren van Jannes Rap begonnen te vertellen wat zij wisten over hem en een familiealbum toonden.
Boerderij Westerode bij het Wekeromse Zand diende tijdens de Tweede Wereldoorlog als een cruciaal ontmoetings- en verzamelpunt in november 1944 tijdens Operatie Pegasus II.
Wat is de rol van boerderij Westerode in de oorlog?
- Operatie Pegasus II: In de nacht van 16 op 17 november 1944 vertrok een geallieerde verzamelgroep van circa 90 personen (ondergedoken Britse militairen en verzetsmensen) vanaf het Wekeromse Zand. [1]
- Ontmoetingspunt: De groep trok door naar boerderij Westerode als volgend ontmoetingspunt om verdere eenheden en achterblijvers op te vangen.
- pen en personen hier tijdig aan te laten sluiten, wat zorgde voor een cruciale achterstand op het verdere tijdschema van de gevaarlijke tocht richting de Rijn.
- Lot van de boerderij: De boerderij was eerder in de oorlog al verwoest of beschadigd (en deels herbouwd), maar werd door haar beruchte ligging en rol rondom onderduikers en verzet op oudjaarsdag 1944 door de Landwacht in brand gestoken.
Bijzondere bijdrage door de familie van Jannes Rap. Getoond werd een familiealbum met unieke documenten en onderscheidingen.
Jannes Rap, een neef van Jas Beumer was lid van de ondergrondse. Hij bracht een groep militairen over de Rijn, samen met een tweede gids namelijk jachtopziener van der Born. Later is Jannes Rap opgepakt en naar de Wormshoef in Lunteren gebracht en daar vastgezet. Vanwege zijn ondergrondse verleden werd zijn boerderij De Westenrode platgebrand. Tijdens zijn gevangenschap zon hij op een mogelijkheid om te ontsnappen. Hij telde de tijd dat een schildwacht onder het raam passeerde. Er stond een divan voor het raam en wanneer hij naar buiten keek dan zag hij dat het gaas zodanig gespannen was dat er een 20 tot 30 centimeter vrije ruimte overbleef. Hij nam een kussen voor zijn gezicht en sprong pardoes door het raam en rolde meteen onder het gaas door. Er werd nog wel op hem geschoten maar hij werd niet geraakt. Hij rende eerst weg, kwam terug om de honden te misleiden en kwam toen bij een veearts terecht die hem oplapte. Via zijn broer in Utrecht, die bij de politie werkte, werd hij doorgestuurd naar helpers die onderduikers opnamen. Maar na een half jaar was het weer raak.
Jannes verborg zich op de boerderij De Westenrode in de varkenstrog toen de Hollandse SS zijn huis omsingelde en toen de varkens begonnen te knorren werd hij ontdekt. Ze vonden ook een parachute en toen ze vroegen of hij nog meer te verbergen had zij hij: Ja, verder op in het bos . Hij kreeg twee soldaten meegestuurd om de plek aan te wijzen en Jannes zei: Ja, nu moet ik eens even kijken, ja daar rechts is de plek en meteen schoot hij het bos in. Er werd door de twee soldaten op hem geschoten en ze troffen hem in zijn been. Jannes strompelde verder richting Mosselse pad en toen het donker genoeg werd stak hij over en ging achter een heuveltje liggen. Daarna richting Otterlo en klopte hij aan bij de dubbele jachtopzieners woning aan het Mosselse pad. Zijn been zag er niet goed uit en dokter Beumer werd erbij gehaald die de wond heeft verzorgd. Jannes hebben ze nooit meer in handen gekregen.
Jannes Rap was een Nederlandse verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog die actief was in en rond Otterlo.
Wie was Jannes Rap?
- Verzetsman: Hij was lid van de ondergrondse en trad op als gids om militairen en geallieerden in veiligheid te brengen, onder andere bij de Rijn tijdens de gevechten rond Operatie Pegasus.
- Boerderij Westerode: Hij woonde op boerderij De Westenrode in Otterlo.
- Arrestatie: Vanwege zijn verzetsdaden werd hij opgepakt en vastgezeten in gevangenis De Wormshoef in Lunteren.
- Vergeldingsactie: Zijn historische boerderij werd door de bezetter platgebrand vanwege zijn betrokkenheid bij het verzet.
Het is waardevol dat jongeren kennisnemen van de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en begrijpen wat vrijheid betekent. De plaquette bij de tank in Ede herinnert aan de bevrijding en aan de mensen die zich daarvoor hebben ingezet en offers hebben gebracht. Door deze verhalen te blijven vertellen, leren nieuwe generaties het belang van vrede, vrijheid en respect voor elkaar.
Waardoor mislukte Operatie Pegasus II?
- Slechte organisatie en vertraging: De operatie was minder strak georganiseerd dan het succesvolle Operatie Pegasus I een maand eerder. De groep liep al snel achter op schema.
- Afgesneden route: Door tijdsnood werd besloten om een stuk van de route af te snijden. Hierdoor liep de grote groep van circa 120 man onverhoeds recht aangaande in een Duits Sperrgebiet.
- Duitse paraatheid: De Duitse bezetter was na de eerste geslaagde ontsnappingspoging extra alert en aanwezig in het gebied, waardoor de ontdekking snel volgde en de groep met hevig mitrailleurvuur werd bestookt. Na de beschieting viel de groep uiteen.
Waarom mislukte Operatie Pegasus II
Operatie Pegasus II mislukte vooral omdat de omstandigheden na het succes van Pegasus I sterk waren veranderd.
De belangrijkste oorzaken waren:
- De Duitsers waren gewaarschuwd. Na Pegasus I waren de Duitsers veel alerter geworden en hadden zij de noordelijke Rijnoever sterker bewaakt en meer patrouilles ingezet.
- De route was langer en moeilijker. De groep moest een groter gebied doorkruisen. Door tijdgebrek werd bovendien een route gekozen door terrein met weinig mogelijkheden om zich te verschuilen.
- De groep liep tegen Duitse troepen aan. Bij de tocht naar het Heterense Veer kwam de groep in een vuurgevecht met Duitse militairen terecht. Daarbij vielen doden en gewonden en werden ongeveer dertig mannen gevangengenomen.
- De groep raakte uiteengeslagen. Een deel kwam onder Duits machinegeweervuur te liggen en vluchtte uiteen. Daardoor ging de georganiseerde oversteek verloren.
- Waarschijnlijk was de beveiliging van de operatie ook gecompromitteerd. Een historische studie over de Belgische SAS vermeldt dat een journalist zich als inlichtingenofficier voordeed en voormalige deelnemers aan Pegasus I interviewde. Daardoor zouden de Duitsers op de hoogte zijn geraakt en hun bewaking hebben versterkt.
Het verschil met Pegasus I was daardoor enorm: bij de eerste operatie bereikten ruim honderd geallieerde militairen veilig de Betuwe, terwijl bij Pegasus II uiteindelijk slechts zeven mannen de zuidoever van de Rijn bereikten.
Kort gezegd: Pegasus II mislukte doordat de Duitsers na Pegasus I op hun hoede waren, de gekozen route ongunstiger was en de groep tijdens de nadering van de Rijn op Duitse troepen stuitte.
Met het indrukwekkende verhaal van Jannes Rap over zijn betrokkenheid bij het verzet in Otterlo kwam deze battlefieldtour tot een passend einde.