Compiègne
In de eerste aflevering van de NPS-serie De Oorlog (getiteld De wraak van Duitsland, uitgezonden op 25 oktober 2009) bezoekt presentator Rob Trip de locatie in het Franse Compiègne.
De scène en de historische context van deze plek bestaan uit de volgende onderdelen:
- Aflevering en thema. De scène is te zien in de openingsaflevering De wraak van Duitsland, die de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog en de Duitse inval in mei en juni 1940 behandelt.
- Wapenstilstand van 1918. In de originele treinwagon (rijtuig 2419 D) tekende Duitsland op 11 november 1918 de overgave, waarmee een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog.
- Franse overgave in 1940. Op 22 juni 1940 dwong Adolf Hitler Frankrijk om in precies dezelfde wagon de Franse capitulatie te tekenen als symbolische wraak voor 1918.
- Waarom een replica. Het originele rijtuig werd later naar Duitsland gebracht en aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door de SS vernietigd, waardoor in het museum Mémorial de l'Armistice een exacte replica (rijtuig 2439 D) staat opgesteld.
De bekende wagon van Compiègne, officieel een voormalige restauratiewagen van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits, kreeg een belangrijke plaats in de Europese geschiedenis. In deze treinwagon, opgesteld in een afgelegen plek in het bos van Compiègne in Noord-Frankrijk, werd op 11 november 1918 de wapenstilstand ondertekend die een einde maakte aan de gevechten van de Eerste Wereldoorlog. De Duitse delegatie tekende er tegenover de geallieerden, onder leiding van de Franse maarschalk Ferdinand Foch. In 1940 liet Adolf Hitler de wagon bewust opnieuw naar dezelfde plek brengen om daarin de Franse capitulatie na de Duitse invasie te laten ondertekenen. Daarmee wilde hij de Franse nederlaag voorstellen als een symbolische vergelding voor 1918. De originele wagon werd later door de Duitsers naar Duitsland vervoerd en in 1945 vernietigd, vermoedelijk om te voorkomen dat hij opnieuw als overwinningssymbool zou dienen. In Compiègne staat tegenwoordig een replica in het Musée de l’Armistice, waar bezoekers meer leren over de twee historische wapenstilstanden en de beladen betekenis van deze bijzondere treinwagon.
Foto genomen juist na het ondertekenen van de Wapenstilstand op 11 november 1918 in het bos van Compiègne. Op de voorgrond Maarschalk Foch (tweede van rechts), geflankeerd door twee Britse officieren: schout-bij-nacht Hope (uiterst rechts) en admiraal Wemyss.
De ondertekening van het Verdrag van Versailles
Het Verdrag van Versailles werd niet in 1918, maar op 28 juni 1919 ondertekend in het Paleis van Versailles, nabij Parijs. De wapenstilstand van 11 november 1918 had de gevechten in de Eerste Wereldoorlog beëindigd, maar de definitieve vredesvoorwaarden werden pas later vastgesteld tijdens de Vredesconferentie van Parijs. Duitsland moest het verdrag ondertekenen zonder veel invloed op de inhoud. Het land verloor gebieden, moest zijn leger sterk beperken en werd verplicht herstelbetalingen te doen aan de geallieerden. Ook bevatte het verdrag de zogeheten oorlogsschuldclausule, waarin Duitsland en zijn bondgenoten verantwoordelijk werden gesteld voor de oorlog. De ondertekening vond plaats op dezelfde datum als de moord op aartshertog Franz Ferdinand in 1914, de gebeurtenis die de oorlog mede had veroorzaakt. Hoewel het verdrag bedoeld was om duurzame vrede te brengen, zorgden de zware voorwaarden in Duitsland voor grote onvrede en politieke spanningen. Heet was achteraf gezien de opmaat naar de Tweede Wereldoorlog.
Hitlers machtsopkomst na Versailles
Adolf Hitler wist op geraffineerde wijze in te spelen op het gevoel van vernedering en onvrede dat in Duitsland leefde na het Verdrag van Versailles. Veel Duitsers beschouwden de opgelegde herstelbetalingen, gebiedsverliezen en militaire beperkingen als onrechtvaardig. Hitler en de nationaalsocialisten gebruikten deze gevoelens in hun propaganda door snelle oplossingen, herstel van nationale trots en het terugdraaien van het verdrag te beloven. Tegelijkertijd profiteerden zij van de economische crisis, werkloosheid en politieke instabiliteit van de Weimarrepubliek. Met propaganda, intimidatie en het uitschakelen van politieke tegenstanders kwam Hitler in 1933 aan de macht. Vervolgens vestigde hij een dictatuur en voerde hij zijn racistische, antisemitische en expansionistische plannen uit, met verwoestende gevolgen voor Duitsland, Europa en miljoenen slachtofferss waaronder zees miljoen Joden die vermoord werden in de cocentratiekampen..
De wraak van Hitler in Compiègne
Op 22 juni 1940 liet Adolf Hitler Frankrijk de wapenstilstand met nazi-Duitsland ondertekenen in het bos van Compiègne, ten noorden van Parijs. Hij koos bewust dezelfde plek waar Duitsland op 11 november 1918 de wapenstilstand had moeten aanvaarden die een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog. Voor Hitler was die gebeurtenis een nationale vernedering en hij wilde de Franse nederlaag in 1940 als een symbolische revanche presenteren. De historische spoorwagon waarin in 1918 was getekend, werd uit het museum gehaald en op dezelfde plaats neergezet. Hitler bezocht de wagon kort voordat de besprekingen begonnen, maar verliet hem demonstratief voordat de Franse vertegenwoordigers tekenden. Na de ondertekening liet de Duitse bezetter het monument in Compiègne grotendeels vernielen en de wagon naar Duitsland vervoeren. Daar werd hij als propagandatrofee tentoongesteld. Aan het einde van de oorlog werd de wagon waarschijnlijk door de SS vernietigd om te voorkomen dat hij opnieuw in handen van de geallieerden zou vallen. Na 1945 werd in Compiègne een vergelijkbare wagon geplaatst als herinnering aan beide wapenstilstanden.