Deze dagen, waarin de wereld lijkt te worden gedomineerd door macht, geweld en oorlog, werd ik bepaald bij de Groningse verzetsstrijdster Anda Kerkhoven. Een boek over haar heb ik aangeschaft en gelezen. Ik was onder de indruk van wat ik over haar las en wat haar is overkomen. Ze had een enorme hekel aan geweld maar het trieste is dat ze op een hele gewelddadige manier om het leven is gebracht. De thema’s die haar uniek maken: pacifisme, moed, morele standvastigheid en het Groningse verzet. De bronnen bevestigen dat ze een uitzonderlijke figuur was: een jonge geneeskundestudente, principieel vegetariër en pacifist, die ondanks haar overtuigingen toch koos voor actief verzet tegen de nazi’s.
Het boek dat ik gelezen heb en waardoor ik onder de indruk kwam van wat deze Groningse verzetsstrijdster heeft gedaan heet 'Anda Kerkhoven: een student in het Gronings verzet' (2024) van René en Jesper Westra. Het is een recente, zorgvuldig onderzochte biografie die eindelijk recht doet aan haar leven en verzetswerk.
🌿 Wie was Anda Kerkhoven?
• Volledige naam: Melisande Tatiana Marie Kerkhoven
• Geboren: 10 april 1919, Saint-Cloud (bij Parijs)
• Overleden: 19 maart 1945, Glimmen — doodgeschoten door Nederlandse SD‑handlangers
• Achtergrond: Afkomstig uit een welgestelde familie; dochter van ingenieur Adriaan Rudolph Willem Kerkhoven
• Studie: Geneeskunde in Batavia en later Groningen
• Principes: Pacifist, vegetariër, fel tegen vivisectie; weigerde dierproeven te doen en verhuisde daarom naar Groningen, waar de universiteit haar principes respecteerde
Jeugdfoto van Anda Kerkhoven
Jeugd en vorming
Anda Kerkhoven werd geboren op 10 april 1919 in Saint‑Cloud, bij Parijs. Ze groeide op in een welgestelde, internationaal georiënteerde familie. Haar ouders — ir. Adriaan Rudolph Willem Kerkhoven en Constanze Pauline Marie Bosscha — gaven haar een opvoeding waarin verantwoordelijkheid, cultuur en wereldburgerschap centraal stonden.
In de jaren dertig verhuisde ze naar Nederland om geneeskunde te studeren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze wilde arts worden om anderen te helpen — een keuze die perfect paste bij haar karakter: zachtmoedig, maar principieel.
Pacifisme en idealen
Anda was al vroeg overtuigd vegetariër en pacifist. Ze sloot zich aan bij de Nederlandse Vegetariërsbond en schreef scherpe, idealistische artikelen tegen oorlog, militarisme en dierenleed.
Haar levensmotto was:
“Ik ben omdat jij bent.”
Een radicale uitspraak in een tijd waarin Europa opnieuw richting oorlog dreef.
Ze geloofde dat geweldloosheid geen naïviteit was, maar een morele plicht.
Het verzet in Groningen
Toen de Duitse bezetting begon, koos Anda — ondanks haar pacifisme — voor het verzet. Ze sloot zich aan bij Groep-De Groot, een Groningse verzetsgroep.
Ze hielp onderduikers, verspreidde illegale kranten en vervalste papieren.
Opvallend: zelfs binnen het verzet bleef ze pleiten voor geweldloosheid. Ze wilde levens redden, niet nemen.
Haar medestanders bewonderden haar moed, maar maakten zich ook zorgen: Anda was principieel, zichtbaar, en niet bang om haar mening te uiten.
Arrestatie en gevangenschap
In dit voormalige Huis van Bewaring aan de Helperlinie in Groningen werd Anda Kerkhoven vastgehouden
Gedenkplaats in voormalig Huis van Bewaring. Links een geketende leeuw en rechts een vrije leeuw
Op 27 december 1944 werd Anda gearresteerd in haar woning aan de Ranitzstraat 3A in Groningen en opgesloten in het Huis van Bewaring aan de Helperlinie. Ze werd zwaar verhoord door Nederlandse collaborateurs van de Duitse Sicherheitsdienst. Er werden gruwelijke martelmethoden gebruikt, zoals onderdompeling in een kist met water, stokslagen op de billen en zelfs werd ze in haar hoofd gebeten door een hond. Dat gebeurde ook in het beruchte Scholtenhuis aan de Grote Markt in Groningen.
Toch bleef ze zwijgen. Ze verraadde niemand.
De executie
Gedenksteen voor Anda Kerkhoven op de fusilladeplaats Oosterbroekweg Haren
Op 19 maart 1945, slechts weken voor de bevrijding, werd Anda samen met de leider van verzetsgroep De Groot Gerrit Broekhoven doodgeschoten aan de Oosterbroekweg in Glimmen. De SD'er Harm Bouwman schoot Gerrit Broekhoven van achteren neer en Meindert Vonk Anda Kerkhoven. Nadat Bouwman beiden nog een nekschot had gegeven, werd er een gat gegraven, waarin beide lichamen werden gelegd en vervolgens weer afgedekt.
Ze werd 25 jaar.
De laatste rustplaats van Anda Kerkhoven
Op de Noorderbegraafplaats in de Stad lag tot 1967 Anda Kerkhoven begraven. Ze werd op22 juni 1945, herbegraven. Haar laatste rustplaats is sinds 1967 de erebegraafplaats in Loenen.
Op de Noorderbegraafplaats is op zondag 25 juni 2025 een herinneringssteen onthuld voor Anda Kerkhoven, precies tachtig jaar na haar begrafenis.
Tijdens de ceremonie werd verteld over haar leven. Ook droeg dichter Renée Luth een gedicht voor.
Anda Kerkhoven lag sinds 1945 begraven op de Noorderbegraafplaats, maar in 1967 is haar lichaam overgebracht naar de Erebegraafplaats in Loenen. Op de lege plek is nu een steen geplaatst ter nagedachtenis.
Tijdens de ceremonie werd verteld over haar leven. Ook droeg dichter Renée Luth een gedicht voor.
Bron foto's: OOG Groningen
Bron van de foto van de woning Ranitzstraat 3A en de struikelsteen: Traces of War
De Ranitzstraat 3A te Groningen, de woning van Anda Kerkhoven. Op 27 december 1944 werd ze hier opgewacht door vier SD'ers die haar arresteerden. Ze wist zich nog los te rukken en zich op de sluiten op het toilet om een briefje met namen van verzetsstrijders op de kouwen en door te slikken. Daarna werd ze overgebracht naar het Huis van Bewaring aan de Helperlinie en ongetwijfeld is ze diverse keren overgebracht voor verhoor naar het Scholtenhuis.
Voor het huis ligt thans een struikelsteen ter nagedachtenis aan Anda Kerkhoven.
Nalatenschap
Na de oorlog werd Anda een symbool van morele moed.
In Groningen wordt ze op meerdere plekken herdacht:
• Gedenksteen in Glimmen op de plek waar ze werd vermoord
• Herinneringssteen op de Noorderbegraafplaats
• Stained‑glass raam in het Academiegebouw, samen met Aletta Jacobs
• Het moderne onderwijsgebouw van de RUG en het UMCG heet sinds 2022 het
Anda Kerkhoven Centre
Ze staat bekend als een van de meest principiële verzetsvrouwen van Nederland:
iemand die weigerde haar menselijkheid op te geven, zelfs toen de wereld om haar heen dat wel deed.