Ons bezoek aan concentratiekamp Sachsenhausen heeft een onuitwisbare indruk op ons achtergelaten. Het was onze eerste kennismaking met een plek die zo duidelijk getuigt van de intense duisternis en ontmenselijking van de naziterreur. Tijdens de rondgang werden we geconfronteerd met de geschiedenis van de gevangenen die hier onder erbarmelijke omstandigheden moesten leven en werken. De gebouwen, overblijfselen en persoonlijke verhalen maakten voelbaar dat deze geschiedenis niet abstract is, maar bestaat uit de levens van ontelbare mensen. Sachsenhausen herinnert ons aan het belang van herdenken, waakzaamheid en het beschermen van menselijke waardigheid.

Sachsenhausen was een nazi-concentratiekamp in Oranienburg, ongeveer 35 kilometer ten noorden van Berlijn. Het kamp werd in 1936 gebouwd en diende als modelkamp voor de SS. Vanuit Sachsenhausen werd bovendien een groot deel van het Duitse concentratiekampsysteem bestuurd. Aanvankelijk werden vooral politieke tegenstanders van het naziregime opgesloten, maar later kwamen er ook Joden, Sinti en Roma, homoseksuelen, Jehova’s getuigen, krijgsgevangenen en mensen uit bezette landen terecht. Gevangenen moesten onder zeer zware omstandigheden dwangarbeid verrichten in werkplaatsen, fabrieken en buitenkampen. Velen stierven door honger, ziekte, mishandeling, executies en medische experimenten. Tussen 1936 en 1945 werden meer dan 200.000 mensen in Sachsenhausen gevangengezet; tienduizenden van hen overleefden het niet. In april 1945, toen het Rode Leger naderde, dwong de SS veel gevangenen tot dodenmarsen. Het kamp werd op 22 april 1945 bevrijd door Sovjet- en Poolse troepen. Na de oorlog gebruikten de Sovjetautoriteiten het terrein van 1945 tot 1950 als interneringskamp, waar opnieuw duizenden mensen omkwamen. Sinds 1961 is Sachsenhausen een herdenkingsplaats en museum. Het herinnert aan de slachtoffers van nationaalsocialistische vervolging en aan de gevolgen van dictatuur, racisme en geweld.

Juist nu is het belangrijk dat een voormalig concentratiekamp als Sachsenhausen wordt gebruikt voor educatie over de Holocaust en de misdaden van het nationaalsocialisme. Door jongeren op deze historische plek kennis te laten maken met persoonlijke verhalen, documenten en de zichtbare sporen van vervolging en geweld, wordt duidelijk dat vrijheid, democratie en mensenrechten niet vanzelfsprekend zijn. Een bezoek aan Sachsenhausen helpt om de gevolgen van uitsluiting, discriminatie en antisemitisme beter te begrijpen. Herdenken en leren op deze plek draagt bij aan waakzaamheid in het heden en aan respect voor iedereen.

In het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen bevond zich een zogenoemde onderzoeksruimte, waar SS-artsen en medewerkers medische proeven uitvoerden op gevangenen. Deze experimenten vonden plaats zonder vrijwillige toestemming en onder omstandigheden die ernstig in strijd waren met medische en menselijke normen. Gevangenen werden onder meer blootgesteld aan onderzoek naar infectieziekten, verwondingen en de effecten van verschillende stoffen. Veel slachtoffers liepen blijvende lichamelijke en psychische schade op of overleden aan de gevolgen. De ruimte en de gebeurtenissen die ermee verbonden zijn, vormen vandaag een belangrijk onderdeel van de herdenking in Gedenkstätte Sachsenhausen. Zij herinneren aan de vervolging, het geweld en de systematische ontmenselijking tijdens het nationaalsocialistische bewind, en onderstrepen het belang van historische kennis en respect voor de slachtoffers.