Tweeluik: lezing en battlefield tour 'In de voetsporen van
generaal 'Boy' Browning

VVAM Thema-avond en Battlefieldtour:
In de voetsporen van “Boy” Browning’s First British Airborne Corps in Groesbeek en Nijmegen.

Erik Jellema  van de Vereniging Vrienden Airborne Museum organiseerde op vrijdagavond 26 mei en zaterdag 3 juni 2023 een tweeluik over de Britse generaal 'Boy Browning. De lezing vond plaats in Airborne Museum 'Hartenstein' te Oosterbeek en de battlefield tour voerde ons met zes originele Willys Jeeps langs de diverse plekken waar een (tijdelijk) HQ was van generaal Browning in de omgeving van Groesbeek en Nijmegen.

VVAM Thema-avond "In de voetsporen van 'Boy' Browning 26-5-2023

Tijdens Operatie Market Garden in september 1944 speelde de omgeving van Overasselt een belangrijke rol in de strijd om Nijmegen en de bruggen over de Waal. Luitenant-generaal Frederick Browning voerde het bevel over het Britse 1st Airborne Corps, terwijl brigadegeneraal James M. Gavin commandant was van de Amerikaanse 82nd Airborne Division. Hun aanwezigheid in het gebied onderstreepte het grote militaire belang van de Maas-Waalregio. Vanuit de omgeving werden luchtlandingstroepen aangestuurd die onder zware omstandigheden moesten voorkomen dat Duitse eenheden Nijmegen en de cruciale verkeersverbindingen zouden behouden. De gebeurtenissen rond Overasselt maken daarmee deel uit van de bredere geschiedenis van de bevrijding van Nederland.

De Britse generaal 'Boy' Browning en de Amerikaanse generaal James Gavin in Overasselt Toen & Nu

De VVAM heeft goed uitgepakt met schitterende tour over generaal 'Boy' Browning, commandant van het 1e Britse Luchtlandingsleger, met gids Erik Jellema en medewerking
van de chauffeurs met hun Wilys jeeps. Wat een belevenis!

Op dinsdagmiddag 19 september 1944 ontmoetten de Britse generaal 'Boy' Browning en de Amerikaanse generaal
James Gavin commandant van de 82ste Airborne Divisie elkaar in Overasselt. Dankzij de bemiddeldende rol van
generaal Browning kwam het tot samenwerking tussen de Britten en Amerikanen. Gavin was zwaar bezorgd over een
mogelijke Duitse aanval vanuit het Reichswald. We weten nu dat gedurende de kritische eerste dagen geen Duitse
aanwezigheid in het Reichswald was en dat Gavin minimaal een heel regiment richting Waalbrug had kunnen sturen.
De brug had eerder veroverd kunnen en het centrum had heel wat gevechtsschade bespaard kunnen worden. Dat
weten we nu. Hij destijds niet.
Ik vind het moeilijk zelf een oordeel te vellen over deze Britse generaal Browning. Zoals ik er tegenaan kijk was operatie
Market Garden tot mislukken gedoemd door slechte voorbereiding. Soortgelijke operaties werden herhaalde malen reeds
begin september net zo snel ontworpen als weer gecanceld omdat de situatie achterhaald bleek. Telkens werd het ontwerp
voor weer een nieuwe operatie gekopieerd van de vorige en uiteindelijk was Market Garden een copy van operatie Comet.
Maar ook nu was de situatie anders, want de sterkte van de Duitsers was onderschat, want zij hadden hun SS
Pantserdivisies 9 (Hohenstaufen) en 10 (Frundsberg) bij Arnhem paraat. Ook speelden de eigenzinnige karakters een
goede uitvoering van het plan Market Garden parten. Montgomery was heel eigenzinnig en ik vraag me nog altijd af hoe het
kan dat Eisenhower uiteindelijk heeft toegegeven aan de zinnen van Montgomery. Was het misschien om politieke
redenen? De verkiezingen in Amerika kwamen er aan en als dan de oorlog voorbij zou zijn, was dat mooi meegenomen. En
bovendien bestond de vrees dat de Russen door zouden willen stoten via Noord-Duitsland naar Denemarken. En bovendien
werd Londen nog steeds bestookt met de V-2 raketten.

Ik schaar me dan ook achter de woorden van onze gids dat door de schuld in de schoenen van generaal Browning te schuiven tijdens de Amerikaanse filmproductie 'A Bridge too Far' tekort doet aan wat deze generaal wel tot stand heeft gebracht: de verovering van diverse bruggen, zoals de hefbrug bij Heumen, de bruggen bij Grave, de brug bij Son en uiteindelijk de Waalbrug bij Nijmegen en hiermee heeft hij in feite aan zijn opdracht voldaan.

De tour met Wilys Jeeps

Tijdens deze bijzondere tour rijden we met zes originele Willys Jeeps uit de oorlogsjaren en twee busjes langs het spoor
dat door generaal Browning werd gevolgd en bezoeken we de diverse plekken waar zijn hoofdkwartier tijdelijk werd
gevestigd.

ARS Website neemt deel aan deze unieke tour. Onze battlefield tour begint bij de Canadese begraafplaats in Groesbeek.
Daar verzamelen zich de zes Willys Jeeps en twee volgbusjes. De Willys Jeeps zijn origineel uit de oorlog, gebouwd medio
1942 en 1943 en worden liefdevol onderhouden door hun trotse eigenaren. Wat bijzonder dat wij als deelnemers aan deze
tour met hen mogen meerijden en zo ondergedompeld worden in de sfeer van destijds. Er zijn twee volgbusjes, want we
worden verdeeld over de dag. 's morgens gaan wij in het busje en 's middags in de jeep.

Verzamelen bij de Canadese oorlogsbegraafplaats in Groesbeek

We rijden langs de landingsplaats van het Britse Airborne Corps Hoofdkwartier van generaal 'Boy' Browning op 17 september
1944 bij Groesbeek.

Tijdens operatie Market Garden landden in deze omgeving Horsa Zweefvliegtuigen. Het monument bestaat uit een
draagarm van een hoofdwiel van een Horsa Zweefvliegtuig. Het monument staat midden in een woonwijk. Ik veronderstel
dat op deze locatie zweefvliegtuigen zijn geland. De woonwijk was er destijds natuurlijk niet.

We arriveren bij 't Heiland in de omgeving van Groesbeek, waar talloze Britse gliders en enkele Amerikaanse Waco's zijn
geland op 17 september 1944. We hebben een bijzondere ontmoeting met een bewoner die dit nog heeft meegemaakt.

De Airspeed Horsa was een Britse militaire zweefvliegtuig dat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ingezet voor luchtlandingsoperaties. Het toestel was grotendeels gebouwd uit hout en kon, afhankelijk van de uitvoering, ongeveer 25 tot 30 militairen vervoeren, maar ook een jeep, lichte artillerie of ander materieel. De Horsa werd door een gemotoriseerd vliegtuig naar hoogte gesleept en landde vervolgens zonder motor op of nabij het doelgebied. Bekende inzetten waren de invasie in Normandië op D-Day en Operatie Market Garden in 1944. Door troepen en voertuigen dicht bij strategische locaties af te zetten, speelde de Horsa een belangrijke rol in geallieerde luchtlandingsoperaties.

Luchtfoto van de gelande gliders van het Head Quarters van generaal 'Boy' Browning bij Groesbeek.

Duidelijk zijn de gelande Horsa gliders te zien op deze luchtfoto van september 1944.

Monument dat herinnert aan de landing met Horsa gliders op 17 september 1944 van het Britse Airborne Corps
hoofdkwartier onder Generaal 'Boy' Browning.

Bijzonder was de ontmoeting met deze bewoner, die met eigen ogen heeft gezien dat de Horsa gliders van Browning
dichtbij deze boerderij landden.

Deze ooggetuige kan het verhaal van onze gids, die een luchtfoto laat zien met de gelandde Horsa gliders, onderschrijven.

Achter dit hek landden de Horsa gliders.

We maken ons gereed om naar het volgende bespreekpunt te rijden: Klein Amerika, waar de Amerikaanse generaal Gavin
landde met de 82ste Airborne Divisie, ook op 17 september 1944. In Overasselt, waar we later die dag komen, hadden de
Britse generaal 'Boy' Browning en de Amerikaanse generaal James Gavin hun rendez-vous. Er kwam een verbinding tot
stand tussen de Britse tanks van de Guards van het 30ste Legerkorps die waren opgerukt vanaf Joe's Bridge in Lommel
(België), via Valkenswaard en Eindhoven en de parachutisten van de 82ste Airborne Divisie die waren geland bij Groesbeek.

James M. Gavin was een vooraanstaand Amerikaans militair en een van de bekendste commandanten van de 82ste Airborne Divisie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij stond bekend als de “Jumping General”, omdat hij vaak samen met zijn parachutisten uit een vliegtuig sprong en daarmee persoonlijk leiding gaf aan operaties. Gavin speelde een belangrijke rol bij de landing in Sicilië, de invasie in Normandië en Operatie Market Garden in Nederland. Tijdens de gevechten rond Nijmegen in september 1944 voerde hij de 82ste Airborne Divisie aan, die onder meer de strategisch belangrijke bruggen over de Maas en het Maas-Waalkanaal moest veiligstellen. Later groeide Gavin uit tot de jongste generaal-majoor van het Amerikaanse leger in die periode. Hij werd gewaardeerd om zijn moed, directe stijl en sterke betrokkenheid bij de militairen onder zijn bevel.

Met de jeeps rijden we naar de landingsplaats van generaal Gavin en zijn 82ste Airborne Divisie op 17 september 1944 in
het gebied Klein Amerika bij Groesbeek. Hij was op dat moment de jongste divisiecommandant van het Amerikaanse
Leger. Na deze benoeming maakte hij op 17 september zijn vierde gevechtssprong tijdens operatie ‘Market Garden’. In
oktober 1944 werd Gavin benoemd tot Generaal-majoor. Na de strijd in Frankrijk kreeg Generaal-Majoor Matthew Ridgway,
de commandant van de 82ste Airborne Divisie het bevel over het 18e Airborne Corps. Gavin werd de opvolger van Generaal
majoor Ridgway.

We rijden langs het monument Klein Amerika, dat herinnert aan de landing van de 82ste Airborne Divisie op 17 september
1944 en de stationering van het 1e Canadese leger in dit gebied in de winter van 1944/1945.

Een op ware grootte Waco-glider uit de tweede wereldoorlog is nagebouwd en staat in het gebied Klein Amerika. Dit
monument is in september 2014 opgericht tijdens de herdenking van 70 jaar Market Garden.

Met onze jeeps rijden we langs het Glider Monument Klein Amerika, een indrukwekkende herdenkingsplek die herinnert aan de luchtlandingen tijdens Operatie Market Garden in 1944. Op deze locatie landden destijds zweefvliegtuigen met militairen en materieel. Tijdens de rit vertellen we meer over de betekenis van deze plek en de gebeurtenissen die zich hier hebben afgespeeld.

Bij Klein Amerika, nabij Groesbeek, landden op 17 september 1944 duizenden parachutisten van de Amerikaanse 82ste Airborne Divisie als onderdeel van Operatie Market Garden. Onder leiding van generaal James M. Gavin kregen zij de opdracht om de strategisch belangrijke bruggen bij Grave en Nijmegen te veroveren en de omgeving te beveiligen. De landing markeerde het begin van hevige gevechten in de regio. Tegenwoordig herinnert deze plek aan de soldaten die hier neerkwamen en aan hun inzet voor de bevrijding van Nederland.

Landgoed Jachtslot de Mookerheide

In juni 1940, een maand na de capitulatie, eiste Rijkscommissaris Seyss-Inquart Landgoed Jachtslot de Mookerheideide op en werd dit een buitenverblijf van de gevreesde Waffen-SS. Himmler zelf zou hier een paar maal op bezoek zijn geweest. In Nederland dienden zo'n 22.000 vrijwilligers bij deze nietsontziende tak van het Duitse leger. Nietsontziend voor de vijand, maar wat later bleek ook niet voor zichzelf. In september 1944 werd het jachtslot en buitenterrein overgenomen door de Amerikanen als tijdelijk krijgsgevangenkamp en diende het als verzamelpunt voor zweefvliegtuigenpiloten na de luchtlandingen. Aan het einde van de oorlog werd het munitiedepot ontruimd, 20 treinwagons waren nodig om de 400 ton munitie af te voeren.

Kamp Mookerheide (ook wel bekend als kamp Lodewijk van Nassau) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een werkkamp van de Nederlandse Arbeidsdienst (N.A.D.). Het kamp lag in de bosrijke omgeving van de Mookerheide, geografisch gesitueerd in de driehoek van de Stationsstraat, Lindenlaan en de Oude Bovensteweg in Molenhoek (gemeente Mook en Middelaar / Heumen). 

Kerngegevens over het kamp

• Functie: Het kamp werd vanaf 1941/1942 door de Duitse bezetter gebruikt om jonge Nederlandse mannen verplicht onder te brengen voor de ongewapende dienstplicht. Hoewel de N.A.D. zich officieel presenteerde als een neutrale dienst voor herstel van oorlogsschade, was het in de praktijk een organisatie die zwaar onder invloed stond van de nationaalsocialistische ideologie.
• Het leven in het kamp: De 'arbeidsmannen' sliepen in houten barakken. Zij hielden zich overdag bezig met zware lichamelijke arbeid, sport en exercitie. Het uiteindelijke doel van de bezetter was om de manschappen op te leiden voor het graven van militaire verdedigingswerken (zoals tankvallen en loopgraven) aan het oostfront. [1, 2]
• De verhouding met het dorp: In de beginjaren probeerde de leiding van de N.A.D. nadrukkelijk de banden met de lokale bevolking aan te halen. Zo werd er in september 1942 een groot 'zomerfeest' georganiseerd om de dorpsbewoners van Mook en de arbeiders nader tot elkaar te brengen. [1, 2]
• Het einde van het kamp: Aan het einde van hun dienstplicht weigerden de meeste mannen te tekenen voor het gevaarlijke werk aan het oostfront. Vlak voor de grote geallieerde luchtlandingen (Operatie Market Garden) in september 1944 werd het kamp ontruimd. De manschappen van het verantwoordelijke 33ste corps waren kort daarvoor al verplaatst naar andere locaties. [1, 2]

Vandaag de dag is er van de fysieke barakken niets meer over, maar in historische archieven (zoals het Regionaal Archief Nijmegen) zijn nog diverse foto's en documenten van het kamp bewaard gebleven

Overasselt. 's Morgens vroeg brengen Amerikaanse para's de eerste groepen Duitsers naar het krijgsgevangenkamp bij villa
'De Mookerheide' te Molenhoek. Op de achtergrond de Overasseltse Melkinrichting

De Willys Jeeps in het gebied waar de Amerikanen een krijgsgevangenkamp hadden ingericht bij villa 'De Mookerheide',
ook wel jachtslot genoemd.

Locatie HQ generaal Browning

Na de landing bij Groesbeek verplaatste generaal Browning twee keer zijn hoofdkwartier. Die wilde hij dieper in het bos
hebben. Hier bevinden wij ons op de locatie waar hij tijdelijk zijn hoofdkwartier had aan de Mooksebaan in Groesbeek.
Uiteindelijk zou hij zijn hoofdkwartier vestigen in gebouwen in Nijmegen, maar tot die tijd verbleef zijn staf in tentenkampen
Helaas zijn hiervan geen opnamen bekend.

Eén bestuurder van een Willys Jeep moest even onder de motorkap kijken. Voor mij een mooie gelegenheid een foto te
maken van de oersterke motor. Ziet er mooi uit na 80 jaar!

Onze gids Erik Jellema had zoals altijd ook weer boeken bij zich waaruit hij citeert als het om deze locatie gaat. Hij staat
voor zijn Willys Jeep.

Overasselt

We gaan met onze jeeps op weg naar Overasselt. Op zondag 17 september 1944 vinden in Overasselt en Nederasselt een
van de grootste luchtlandingsoperaties aller tijden. In de weilanden ten noorden van beide kerkdorpen landde toen het
504de Parachutisten Infanterie Regiment.
Het regiment was onderdeel van de 82ste Luchtlandingsdivisie die op die dag tussen Eindhoven en Arnhem naar beneden
kwam ten behoeve van Operation Market Garden. Generaal James M. Gavin en zijn mannen hadden als taak de heuvels bij
Groesbeek te veroveren en daarbij de bruggen over de Maas, de Waal en het Maas-Waalkanaal veilig te stellen.

Overasselt was tevens de plaats van de rendez-vous tussen de Britse generaal Browning van de 1st Airborne Corps en
generaal Gavin van de 82ste Airborne Divisie. Overasselt Toen & Nu - Ontmoeting tussen de generaals 'Boy' Browning en James Gavin op 17 september 1944. Het pand op de achtergrond staat er nog steeds

Het bevrijdingsmonument herinnert de inwoners van Overasselt (gemeente Heumen) aan de bevrijding op 17 september
1944 door het Amerikaanse 325ste Glider, het 504de Para Infanterie Regiment en een bataljon van generaal-majoor
Sosabowski’s 1ste Poolse Leger.
In het kader van operatie ‘Market Garden’ van 17 en 18 september 1944 vonden hier droppings plaats van voorraden voor
generaal James M. Gavin’s troepen (het hoofdkwartier van de 82ste Airborne Divisie). Aan de kleur van de parachute kon
men de vrachtgoederen herkennen: rood-munitie, wit-verband, blauw-uitrustingsstukken en geel-voedsel.

We rijden met onze jeeps op een zanderige weg langs de dropzone OBOE bij Overasselt.

Tijdelijk HQ generaal Browning in Malden

In dit schoolgebouw in Malden had generaal Browning tijdelijk zijn hoofdkwartier gevestigd. Hij was met zijn staf onderweg
naar Nijmegen.

Hetzelfde pand staat er heden ten dage nog.

Tussenstop van onze jeeps in Malden, onderweg naar Nijmegen in het spoor van generaal 'Boy' Browning. We zullen zien
waar uiteindelijk de staf van het Parachute regiment van generaal Browning in Nijmegen wordt ondergebracht.

Het HQ van general 'Boy' Browning in Nijmegen

Lluitenant-generaal Frederick 'Boy' Browning had zijn hoofdkwartier in die regio. Er is hier sprake van een historische overlap van twee bekende locaties: 

• • De landing en het eerste hoofdkwartier: Tijdens Operatie Market Garden op 17 september 1944 landde generaal Browning met zijn tactische korpshoofdkwartier per zweefvliegtuig (Horsa-gliders) in Groesbeek (nabij de Wylerbaan/Koningin Wilhelminaweg), waar nu ook het Monument Browning HQ staat. [1]

• Het hoofdkwartier in Nijmegen: Later in de week verplaatste hij zijn commandopost naar het reeds bevrijdde Nijmegen. 

Tijdens Operatie Market Garden had generaal Frederick 'Boy' Browning zijn hoofdkwartier in de regio Nijmegen op drie opeenvolgende locaties:

• 1. Het eerste veldhoofdkwartier (Groesbeek): Bij zijn landing per zweefvliegtuig op 17 september 1944 richtte hij direct zijn eerste commandopost (Tactical HQ) in te Groesbeek. Dit lag in het open veld nabij de Koningin Wilhelminaweg en de Wylerbaan. 
• 2. Hotel-Restaurant Sionshof (Heilig Landstichting): Al snel verhuisde het overleg en de commandovoering naar Hotel-Restaurant Sionshof aan de Nijmeegsebaan. Dit lag destijds strategisch op de grens van Nijmegen en Groesbeek. Hier vonden de cruciale stafbesprekingen plaats tussen Browning, generaal James Gavin (82nd Airborne Division) en generaal Brian Horrocks (30ste Britse Legerkorps) om de aanval op de Waalbruggen te plannen. 
• 3. Villa / Hoofdkwartier in Nijmegen-Stad: Nadat de Waalbrug op 20 september was ingenomen en Nijmegen grotendeels was gezuiverd van Duitse troepen, trok het Britse Luchtlandingskorps (I Airborne Corps) door naar de buitenwijken en het centrum van Nijmegen. De staf nam toen intrek in een grote villa aan de St. Annastraat (nabij de Scheidingsweg), direct tegenover het Canisius-ziekenhuis. 

De verhalen over de "meisjesschool" (de voormalige HBS voor Meisjes aan de Wedren) zijn historisch gezien vooral verbonden aan de administratieve legeronderdelen en civiele instanties die direct na de bevrijding de logistiek in de frontstad Nijmegen moesten regelen, terwijl het tactische hoofdkwartier van de generaals zelf in de villawijken aan de rand van de stad zat