Battlefield Tour Slag om de Waalbrug op zaterdag 8 oktober 2022. We lopen met onze battlefield gids Erik Jellema door Nijmegen en eindigden bij de Waalbrug. In de wijken rond de brug speelde zich in september 1944 een strijd af tussen Duitsers en de Amerikaanse 82st Airborne Division en de Britse Guards, die met hun tanks deel uitmaakten van het XXX Corps. In tegenstelling tot de gelijktijdige slag om de brug bij Arnhem, die op dezelfde tijd in handen van de Duitsers viel, werd de Waalbrug bij Nijmegen veroverd door de Amerikanen. Zie ook battlefield tour Nijmegen 2018 en battlefield tour XXX Corps Breakout. Een impressie van deze tour, georganiseerd door Battlefield Tours.
Het plan van Operatie Market Garden was een airborne landing bij de bruggen van Son, Veghel, Grave, Nijmegen en tenslotte de brug bij Arnhem, terwijl gelijktijdig een grondoffensief werd ingezet vanuit België bij Neerpelt richting Valkenswaard, Eindhoven, Nijmegen en de Rijnbrug bij Arnhem, waar de Britse 1st Airborne Division met steun van Poolse Airbornes waren geland en poogden de brug bij Arnhem in handen te krijgen. Men zou dan doorstoten naar Duitsland en de hoofdstad Berlijn. Was het vanwege de Russische opmars, dat de vrees bestond dat die over de Noord-Duitse laagvlakte zouden naderen? Was het vanwege de aanhoudende aanvallen op Londen en Antwerpen met V-1 raketten vanuit ondermeer Nederland? Was het een prestigekwestie tussen de Britse generaal Montgomery en de Amerikaanse generaals? Wie zal het zeggen. De werkelijke grondslag van operatie Market Garden is nooit bekend geworden.
De 82e Luchtlandingsdivisie en het 504e, 505e en 508e Infanterieregiment (voor de operatie bij de 82e Divisie gevoegd) onder leiding van brigadegeneraal James Gavin kreeg de taak om alle bruggen tussen Grave en Arnhem te veroveren. Het ging daarbij om de brug bij Grave, vier bruggen over het Maas-Waalkanaal, de Spoorbrug en vooral de Waalbrug bij Nijmegen. De hoofdmacht van de 82e Divisie en het 504e zouden landen ten noorden en zuiden van Grave om de 5 eerste bruggen te veroveren, terwijl het 505e en 508e Infanterieregiment bij Groesbeek zouden springen om daar de cruciale hoogvlakte van het Groesbeekse Bos in te nemen (dit om Duitse tegenaanvallen vanuit bijvoorbeeld het Reichswald te blokkeren), op te rukken naar Nijmegen en uiteindelijk de Waalbrug te bezetten.
Op zondag 17 september 1944 landden de paratroopers van de 82nd Airborne Division onder leiding van generaal Gavin in de omgeving van Groesbeek. Hun belangrijkste doel was de verovering van de Waalbrug bij Nijmegen. De Amerikanen stootten snel door tot aan de rand van Nijmegen. Bij het 82e was ook de Nederlandse kapitein Arie Bestebreurtje ingedeeld. Hij had als opdracht contact te maken met het Nederlands verzet. De informatie van de verzetsmensen was bemoedigend: de Duitsers waren niet sterk vertegenwoordigd in Nijmegen.
Fatale patrouille
Bestebreurtje meende dat Nijmegen diezelfde nacht nog zou kunnen vallen. Hij ging met zijn Amerikaanse collega’s in een gepantserde jeep op pad om de situatie te peilen. Jan Reinders, de 19-jarige kok van hotel Sionshof, meldde zich enthousiast aan als gids. De patrouille verliep voorspoedig, totdat ze ter hoogte van café Groenewoud plotseling hevig werden beschoten. Jan Reinders was op slag dood, Bestebreurtje en de Amerikanen raakten gewond en konden ternauwernood ontsnappen. De Duitsers bleken in allerijl versterkingen te hebben aangevoerd.
Het beeld van de paratrooper op de gevel van het hotel herinnert nog aan deze hectische dagen in september 1944. Wie zoekt naar Hotel Sionshof in Nijmegen in 1944, plaatst deze locatie in een ingrijpende periode uit de Nijmeegse geschiedenis. In dat jaar werd Nijmegen zwaar getroffen door de oorlog: op 22 februari 1944 vielen er bij een bombardement veel slachtoffers en raakte een groot deel van de binnenstad beschadigd. Na de bevrijding in september 1944 lag Nijmegen bovendien lange tijd dicht bij het front. Over de precieze functie, ligging en geschiedenis van Hotel Sionshof in deze periode is aanvullende broncontrole nodig. Voor betrouwbare informatie over het hotel, eventuele oorlogsschade of voormalige gasten zijn onder meer het Regionaal Archief Nijmegen, historische kranten en gemeentelijke adresboeken waardevolle bronnen.
Hoofdkwartier
De verovering van de Waalbrug duurde nog drie bloedige dagen. Inmiddels was Sionshof het hoofdkwartier van kapitein Bestebreurtje. Ook de internationale pers streek neer in het inmiddels overvolle hotel, om van hieruit verslag te doen van Market Garden en de verovering van de Waalbrug. Het beeld van de paratrooper op de gevel van het hotel herinnert nog aan deze hectische dagen in september 1944.
Terwijl de brug bij Arnhem op 20 september 1944 weer in Duitse handen raakte, werd terzelfdetijd de Waalbrug bij Nijmegen veroverd door de Amerikaanse 82ste Airborne Divisie gesteund door tanks van de Britse Guards.
Deze kaart is uit 1944 en werd 30 jaar na de oorlog bij Nijmegen gevonden.
Onze gids heeft talrijke foto's van de binnenstad voor de oorlog.
Om de Waalbrug en de spoorbrug te bereiken zijn er in de binnenstad van Nijmegen zware gevechten geleverd. Tijdens deze wandeltour bezoeken we enkele plekken waar zich die gevechten hebben afgespeeld. Veel is er veranderd door de verwoestingen tijdens het bombardement op 22 februari 1944 en de felle gevechten op 18, 19 en 20 september 1944, maar op enkele plaatsen kon ik nog wel een vergelijkingsfoto maken. Onze gids toonde ons gedurende de tour talrijke foto's van hoe Nijmegen vroeger was en de strijd in Nijmegen.
De Waalbrug
In Nijmegen werd in 1936 een verkeersbrug gebouwd. Er lag ook een spoorbrug over de Waal, die liep over de Waal vanuit de westelijke buitenwijken. Het Nijmegen van nu lijkt niet meer op wat het vroeger was. De oude stad tussen de weg- en spoorbrug, was net een doolhof met veel nauwe straatjes. In deze oude binnenstad kwam de Amerikaanse 82e Luchtlandingsdivisie dan ook al snel in felle straatgevechten terecht.
De eerste aanval op de Waalbrug
De Amerikaanse 82ste Luchtlandingsdivisie die was geland bij het nabij gelegen dorp Groesbeek, deed op 17 september 1944 een eerste poging om de verkeersbrug en de spoorbrug in handen te krijjgen. De volgende dag werd de aanval opnieuw ingezet, maar ook deze aanval werd door de Duitsers afgeslagen. Op 19 september 1944 maakten de grondtroepen van het Britse 30e Legerkorps contact met de luchtlandingstroepen in Grave. Een gecombineerde aanval op de bruggen werd ingezet, nu met steun van tanks van de Britse Guards Pantserdivisie. Maar weer werd de geallieerde aanval net voor de bruggen afgeslagen. Duidelijk werd dat de bruggen niet konden worden bestormd. Een plan werd gemaakt om de bruggen op hetzelfde moment van beide kanten aan te vallen. Dat resulteerde in de Waal oversteek. Op 20 september 1944 stak het 504th Parachute Infantry Regimment van de 82nd Airborne Division onder moordend vuur de Waal over. Ze slaagden erin een bruggenhoofd te vestigen op de noordelijke oever van de Waal en vanuit dit kleine steunpunt konden ze uiteindelijk de Waalbrug van Nijmegen bestormen en veroveren.
Britse engineers van de 14th Field Squadron Royal Engineers verwijderen explosieven van de Waalbrug in Nijmegen.
We hebben afgesproken elkaar te ontmoeten in hotel Credible aan de Hertogstraat in het centrum van Nijmegen.
Onze gids Erik Jellema, luitenant-kolonel der Infanterie buiten dienst leidt ons tijdens deze wandeltour door een gedeelte in de binnenstad van Nijmegen om daarna in detail de gevechten in het Hunnerpark en de Valkhof te bespreken.
In de verte is de Valkhoftoren te zien. Langs deze kruising ontsnapte Hauptsturmführer Karl-Heinz-Euling met zijn manschappen onder de tunnel door om uit het door de Amerikanen bezet gebied te ontsnappen. Lees hier meer over de bizarre ontsnapping uit de Valkhofbunker.
Dit is de Valkhofbunker, waar Hauptsturmführer Karl-Heinz-Euling met zijn manschappen zich verschanst had om vervolgens te ontsnappen en zich voor te doen als Amerikanen om zo de eigen linies te bereiken. Hij werd onderscheiden met het Ritterkreuz.
Hauptsturmführer Karl-Heinz-Euling ontving het Ritterkreuz voor zijn stoutmoedige ontsnapping door de door de Amerikanen bezet gebied in Nijmegen.
We staan hier op de plek waar zich het veldgraf van Pvt Harold E. Peterman zich bevond.
Amerikaanse soldaten van de 82nd Airborne Division lopen over de Oranjesingel in Nijmegen. Op de achtergrond is het veldgraf van Pvt Harold E. Peterman, 1st Platoon, F Company, 505th PIR, 82nd Airborne Division te zien, met daarbij ondermeer de vrouw gekleed met een witte jas, die ook op de detailfoto van het graf hieronder is te zien.
Veldgraf van Amerikaanse militair met Nederlandse burgers, Oranjesingel Nijmegen, september 1944. veldgraf van Pvt Harold E. Peterman, 1st Platoon, F Company, 505th PIR, 82nd AB Division mortar squad (mortier sectie) ter hoogte van de dansschool. Neerregenende granaatsplinters vanuit de boom, waaronder de mortierstelling is opgesteld, doden hem, woensdagmiddag 20 september 1944, tijdens de definitieve aanval op de Waalbrug.
Deze vergelijkingsfoto heb ik gemaakt en in feite is er niet veel veranderd aan de voorkant van het pand waar de vrouwen kijken naar het veldgraf van Pvt Harold E. Peterman. De boogjes boven de voordeur zijn er nog.
Een in de bloedige strijd om de Waalbrug ernstig gewonde Amerikaan is - na een morfinespuitje - door de 'medics' van het strijdtoneel gevoerd om vervolgens per jeep naar een van de militaire hospitalen in de buiterwijken van de stad te worden overgebracht. De jeep, behorend tot de uitrusting van de vooruitgeschoven kwartiermakers van het 325ste Regiment Glider-infanterie, is door de divisiestaf voor dit werk in gebruik genomen. De foto is genomen in de Dominicanenstraat ter hoogte van de huisnummers 123 tot en met 129. De soldaat die bij de jeep met de gewonde staat kan volgens onze gids de bataljonscommandant Vandervoort zijn.
Op 17 september 1944 landde het 2nd Battalion, 505th Parachute Infantry, 82nd Airborne Division, onder commando van Lt. Col. VanderVoort bij Groesbeek in Nederland. Lt. Col. VanderVoort bespoedigde de hergroepering, rukte met zijn voorste elementen op en veroverde het eerste doel van het bataljon in 3,5 uur. In de middag van 19 september 1944 trok het 2nd Batallion Nijmegen binnen om defensieve stellingen, waaronder ingegraven anti-tank en mitrailleuropstellingen en gecamoufleerde sluipschuttersposities aan te vallen. Lt. Col. VanderVoort controleerde en leidde de aanval terwijl hij voortdurend onder vuur van deze sluipschutters lag. In de middag van 20 september werd een gecoördineerde aanval ingezet. Lt. Col. VanderVoort begaf zich naar een vooruitgeschoven en ongedekte positie om persoonlijk de voortgang van de infanterie en toegevoegde pantsereenheden te coördineren en te controleren. Gedurende het gehele treffen maakte hij door zijn volledige minachting voor zijn eigen veiligheid de voortdurende coördinatie mogelijk die uiteindelijk leidde tot de verovering van de brug. De kalmte, de uitzonderlijke moed, het initiatief en het vastberaden leiderschap van Lt. Col. VanderVoort droegen bij aan het slagen van de missie, de spoorbrug en de verkeersbrug onbeschadigd in handen te krijgen.
eze foto heb ik gemaakt op hetzelfde punt als waar de opname met de gewonde soldaat in de jeep is gemaakt in de Dominicanenstraat te Nijmegen. Er is nauwelijks iets veranderd.